ACC ĐẮK LẮK

Than đá được khai thác chủ yếu ở những khu vực có trữ lượng lớn và điều kiện địa chất thuận lợi. Trên thế giới, các quốc gia dẫn đầu về khai thác than gồm Trung Quốc, Hoa Kỳ, Ấn Độ, Indonesia, Australia và Nga. Với nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, việc tìm hiểu than đá được khai thác chủ yếu ở đâu là điều cần thiết để đánh giá tiềm năng và trữ lượng của nguồn tài nguyên này. Cùng ACC Đắk Lắk khám phá các khu vực khai thác than lớn trên thế giới và tại Việt Nam.

1. Giới thiệu về than đá và tầm quan trọng của nó

Than đá là một loại khoáng sản có nguồn gốc từ xác thực vật bị chôn vùi dưới lòng đất hàng triệu năm, trải qua quá trình biến đổi địa chất dưới áp suất và nhiệt độ cao. Đây là một trong những nguồn năng lượng hóa thạch quan trọng nhất hiện nay, đóng vai trò then chốt trong ngành công nghiệp và sản xuất năng lượng. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), than đá chiếm khoảng 27% tổng nguồn cung cấp năng lượng toàn cầu và là nguồn nhiên liệu chính để sản xuất điện tại nhiều quốc gia.

Tại Việt Nam, than đá có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế. Theo số liệu từ Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV), sản lượng khai thác than năm 2023 đạt khoảng 48,6 triệu tấn, đáp ứng nhu cầu trong nước và phục vụ xuất khẩu. Than đá không chỉ là nguồn nguyên liệu chính cho ngành sản xuất điện, luyện kim, xi măng mà còn là mặt hàng xuất khẩu chủ lực, đóng góp đáng kể vào ngân sách nhà nước. Các mỏ than lớn tại Quảng Ninh, Thái Nguyên và một số tỉnh miền Bắc giúp Việt Nam duy trì vị thế là quốc gia có tiềm năng khai thác than đáng kể trong khu vực.

Với vai trò quan trọng trong sản xuất và phát triển kinh tế, than đá vẫn là nguồn tài nguyên thiết yếu đối với nhiều ngành công nghiệp. Tuy nhiên, để khai thác và sử dụng than hiệu quả, cần có chính sách quản lý chặt chẽ nhằm cân bằng giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường, đảm bảo sự phát triển bền vững trong tương lai.

2. Các quốc gia có trữ lượng than đá lớn trên thế giới

Than đá là một trong những nguồn năng lượng hóa thạch quan trọng nhất trên toàn cầu, đóng vai trò thiết yếu trong sản xuất điện, luyện kim và công nghiệp nặng. Theo báo cáo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), than đá vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tiêu thụ năng lượng toàn cầu, đặc biệt là tại các nền kinh tế đang phát triển. Trữ lượng than trên thế giới không phân bố đồng đều mà tập trung chủ yếu tại một số quốc gia có điều kiện địa chất thuận lợi và công nghệ khai thác phát triển.

Dưới đây là một số quốc gia có trữ lượng than đá lớn nhất thế giới:

• Trung Quốc: Là nước khai thác và tiêu thụ than đá lớn nhất thế giới, Trung Quốc sở hữu nhiều mỏ than tại các tỉnh Sơn Tây, Thiểm Tây, Nội Mông. Than đá là nguồn nhiên liệu chính phục vụ sản xuất điện và công nghiệp nặng của nước này.
• Hoa Kỳ: Được đánh giá là quốc gia có trữ lượng than đá lớn nhất thế giới, tập trung chủ yếu ở các bang như Wyoming, West Virginia và Pennsylvania. Mỹ có ngành công nghiệp khai thác than phát triển và là một trong những nước xuất khẩu than quan trọng.
• Ấn Độ: Đứng thứ hai thế giới về sản lượng khai thác than, Ấn Độ tập trung khai thác tại các bang Jharkhand, Odisha và Chhattisgarh. Nhu cầu sử dụng than đá tại Ấn Độ chủ yếu phục vụ sản xuất điện và công nghiệp thép.
• Nga: Sở hữu các mỏ than lớn ở Siberia và vùng Viễn Đông, Nga không chỉ khai thác phục vụ nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu than sang châu Âu và châu Á.
• Australia: Là một trong những nước xuất khẩu than lớn nhất thế giới, với các mỏ tập trung tại Queensland và New South Wales. Than của Australia chủ yếu được xuất khẩu sang Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc.
• Indonesia: Là quốc gia có sản lượng xuất khẩu than lớn, đặc biệt là các mỏ tại đảo Kalimantan và Sumatra. Than của Indonesia chủ yếu cung cấp cho thị trường châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ và Việt Nam.

Việc khai thác than đá tại các quốc gia này không chỉ đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế mà còn ảnh hưởng đến chính sách năng lượng và môi trường toàn cầu. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ và xu hướng chuyển đổi năng lượng sạch, nhiều quốc gia đang dần giảm sự phụ thuộc vào than đá, hướng tới các giải pháp bền vững hơn nhằm cân bằng giữa nhu cầu phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

3. Than đá được khai thác chủ yếu ở đâu?

Than đá là một trong những nguồn tài nguyên quan trọng, phân bố chủ yếu tại các khu vực có điều kiện địa chất thuận lợi và trữ lượng lớn. Trên thế giới, các quốc gia như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Ấn Độ, Nga và Australia là những nước khai thác than hàng đầu, phục vụ nhu cầu tiêu thụ nội địa cũng như xuất khẩu. Theo số liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Trung Quốc chiếm gần 50% tổng sản lượng than toàn cầu, trong khi Hoa Kỳ và Ấn Độ lần lượt đứng thứ hai và ba trong danh sách các nước khai thác nhiều nhất.

– Khai thác than đá tại Việt Nam:

Tại Việt Nam, than đá được khai thác chủ yếu ở tỉnh Quảng Ninh, nơi có trữ lượng than lớn nhất cả nước. Các mỏ than lớn tại Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí – Đông Triều đóng góp hơn 90% tổng sản lượng than toàn quốc. Theo Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV), năm 2023, sản lượng khai thác than tại Quảng Ninh đạt hơn 47 triệu tấn, phục vụ nhu cầu sản xuất điện, xi măng, thép và xuất khẩu.

Ngoài Quảng Ninh, than đá còn được tìm thấy tại một số tỉnh khác như:

• Thái Nguyên, Bắc Kạn, Lạng Sơn: Các mỏ than ở đây chủ yếu là than nâu và than bùn, có trữ lượng thấp hơn và không phổ biến như than ở Quảng Ninh.
• Đồng bằng sông Hồng: Được đánh giá là có trữ lượng than lớn, ước tính lên đến hàng chục tỷ tấn. Tuy nhiên, do điều kiện khai thác phức tạp (nằm sâu dưới lòng đất, gần khu vực dân cư) nên chưa được khai thác rộng rãi.

– Khai thác than trên thế giới:

• Trung Quốc: Là nước sản xuất than lớn nhất thế giới, với các mỏ lớn tập trung tại Sơn Tây, Thiểm Tây, Nội Mông. Than đá đóng vai trò quan trọng trong ngành công nghiệp điện và luyện kim của Trung Quốc.
• Hoa Kỳ: Có trữ lượng than đá lớn nhất thế giới, khai thác chủ yếu tại Wyoming, West Virginia và Pennsylvania. Hoa Kỳ sử dụng than cho các nhà máy nhiệt điện và xuất khẩu sang nhiều quốc gia.
• Ấn Độ: Tập trung khai thác than tại các bang Jharkhand, Odisha và Chhattisgarh, phục vụ ngành công nghiệp thép và sản xuất điện.
• Nga: Có các mỏ than lớn ở Siberia và vùng Viễn Đông, đóng vai trò quan trọng trong thị trường xuất khẩu than thế giới.
• Australia: Xuất khẩu than chủ yếu từ các mỏ tại Queensland và New South Wales, cung cấp cho thị trường Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc.

Việc khai thác than đá, dù đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức về môi trường và quản lý tài nguyên. Theo Điều 64 Luật Khoáng sản 2010, các doanh nghiệp khai thác than tại Việt Nam phải thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường, phục hồi khu vực khai thác sau khi kết thúc hoạt động. Điều này nhằm đảm bảo việc sử dụng tài nguyên than đá hiệu quả, bền vững, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và đời sống người dân.

>>> Xem thêm bài viết Giới thiệu về xã Ea Wer huyện Buôn Đôn tỉnh Đắk Lắk tại đây.

4. Phương pháp khai thác than đá tại Việt Nam

Than đá là một trong những nguồn tài nguyên khoáng sản quan trọng của Việt Nam, phục vụ nhu cầu sản xuất điện, luyện kim và xuất khẩu. Để khai thác than hiệu quả, các doanh nghiệp áp dụng hai phương pháp chính: khai thác lộ thiên và khai thác hầm lò. Mỗi phương pháp đều có ưu nhược điểm riêng và được lựa chọn dựa trên điều kiện địa chất của từng mỏ than.

– Khai thác lộ thiên:

Khai thác lộ thiên là phương pháp sử dụng phổ biến tại các mỏ than có trữ lượng lớn gần bề mặt. Các mỏ than lớn như Cọc Sáu, Hà Tu (Quảng Ninh) áp dụng phương pháp này để khai thác nhanh và tiết kiệm chi phí. Ưu điểm của khai thác lộ thiên là chi phí thấp, năng suất cao, nhưng nhược điểm là tác động tiêu cực đến môi trường, gây biến đổi địa hình, ô nhiễm không khí do bụi than và sạt lở đất.

– Khai thác hầm lò:

Khai thác hầm lò được áp dụng tại các mỏ than có trữ lượng nằm sâu dưới lòng đất, điển hình như mỏ Mạo Khê, Hà Lầm (Quảng Ninh). Phương pháp này giúp khai thác than lâu dài, hạn chế ảnh hưởng đến bề mặt đất, nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ về an toàn lao động, yêu cầu công nghệ cao và chi phí đầu tư lớn.

– Quy định pháp lý về khai thác than tại Việt Nam:

Theo Luật Khoáng sản 2010, hoạt động khai thác than phải tuân thủ chặt chẽ các quy định về bảo vệ môi trường, an toàn lao động và nghĩa vụ tài chính. Cụ thể:

• Điều 64 quy định về trách nhiệm bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản, yêu cầu doanh nghiệp phải có phương án cải tạo, phục hồi môi trường sau khi kết thúc khai thác.
• Điều 67 quy định về cấp phép khai thác khoáng sản, yêu cầu doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn và thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với nhà nước.

Nhìn chung, việc lựa chọn phương pháp khai thác than cần cân nhắc nhiều yếu tố như trữ lượng than, điều kiện địa chất và tác động môi trường. Bên cạnh việc đảm bảo hiệu quả khai thác, các doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật nhằm hướng đến phát triển bền vững và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

>>> Xem thêm bài viết Tại sao khai thác trái phép khoáng sản là vấn đề nghiêm trọng? tại đây.

5. Câu hỏi thường gặp

Việc khai thác than đá có phải đăng ký giấy phép không?

Có. Theo Điều 53 Luật Khoáng sản 2010, tổ chức, cá nhân muốn khai thác than đá phải có giấy phép khai thác khoáng sản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp. Giấy phép này xác định rõ phạm vi khai thác, trữ lượng và thời hạn khai thác.

Hoạt động khai thác than đá có chịu thuế tài nguyên không?

Có. Theo Điều 9 Luật Thuế tài nguyên 2009, than đá thuộc nhóm tài nguyên chịu thuế, với mức thuế suất từ 10% – 15% tùy theo loại than. Doanh nghiệp khai thác phải kê khai và nộp thuế theo quy định của pháp luật.

Doanh nghiệp khai thác than có nghĩa vụ gì trong việc bảo vệ môi trường?

Theo Điều 73 Luật Bảo vệ môi trường 2020, doanh nghiệp khai thác than phải lập báo cáo đánh giá tác động môi trường, thực hiện các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm và phục hồi môi trường sau khai thác. Nếu vi phạm, có thể bị đình chỉ hoạt động hoặc xử phạt hành chính theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP.

Than đá tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong ngành năng lượng và công nghiệp, với các mỏ khai thác tập trung chủ yếu tại những khu vực giàu trữ lượng. Việc quản lý và khai thác hợp lý sẽ giúp tối ưu nguồn tài nguyên, đồng thời hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường. Nếu cần tư vấn chi tiết về pháp lý trong lĩnh vực khai thác khoáng sản, đặc biệt là than đá được khai thác chủ yếu ở đâu, liên hệ ACC Đắk Lắk ngay hôm nay để được hỗ trợ chuyên sâu.