ACC ĐẮK LẮK

Đất lưu không có được đền bù là thắc mắc của nhiều người dân khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án, bởi loại đất này thường nằm xen kẽ trong khu vực quy hoạch và gây ra nhiều hệ lụy về mặt pháp lý. Việc hiểu rõ các quy định liên quan đến bồi thường sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết vấn đề này cùng ACC Đắk Lắk.

1. Đất lưu không có được đền bù khi bị nhà nước thu hồi?

“Đất lưu không” là cách gọi thường dùng trong thực tế để chỉ phần đất nằm ngoài ranh giới thửa đất được công nhận, đất xen kẹt hoặc diện tích thuộc phạm vi hành lang bảo vệ công trình. Đây không phải thuật ngữ phân loại đất được quy định trong Luật Đất đai 2024. Do đó, việc đất lưu không có được đền bù hay không phải căn cứ vào hồ sơ địa chính, nguồn gốc và điều kiện sử dụng đất cụ thể.

Theo Điều 95 Luật Đất đai 2024, người sử dụng đất được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi nếu thuộc đối tượng và đáp ứng điều kiện luật định, chẳng hạn có Giấy chứng nhận hoặc giấy tờ hợp pháp làm căn cứ cấp Giấy chứng nhận. Ngược lại, Điều 101 quy định các trường hợp không được bồi thường về đất, trong đó có đất do Nhà nước quản lý, đất bị thu hồi trong một số trường hợp vi phạm và đất không đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận, trừ trường hợp được pháp luật quy định khác.

Cần phân biệt đất nằm trong quy hoạch, đất thuộc hành lang bảo vệ công trình và đất do người dân lấn chiếm. Việc đất nằm trong quy hoạch hoặc hành lang bảo vệ không đồng nghĩa người sử dụng đất đương nhiên mất quyền được bồi thường. Nếu Nhà nước thu hồi đất và người sử dụng đáp ứng điều kiện theo luật, quyền lợi được xem xét theo quy định tương ứng. Trường hợp chỉ bị hạn chế khả năng sử dụng do nằm trong hành lang bảo vệ mà không thu hồi đất, người sử dụng đất có thể được bồi thường thiệt hại theo Điều 106 Luật Đất đai 2024 và Điều 18 Nghị định 88/2024/NĐ-CP.

2. Các trường hợp đất lưu không được xem xét bồi thường

Để xác định đất lưu không có được đền bù hay không, cần kiểm tra tình trạng pháp lý của đất thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi. Một số trường hợp thường gặp gồm:

• Đất do lấn, chiếm đất công: Nếu diện tích thuộc quỹ đất do Nhà nước quản lý hoặc người sử dụng không đáp ứng điều kiện được công nhận quyền sử dụng đất, có thể không được bồi thường về đất theo Điều 101 Luật Đất đai 2024.
• Đất thuộc hành lang bảo vệ công trình: Nếu Nhà nước thu hồi phần đất này, việc bồi thường căn cứ vào quyền sử dụng đất và điều kiện tại Điều 95. Nếu không thu hồi nhưng việc xây dựng công trình làm hạn chế khả năng sử dụng đất, có thể phát sinh khoản bồi thường thiệt hại theo Điều 106 Luật Đất đai 2024.
• Đất hình thành do tách thửa không đúng quy định: Việc tách thửa không hợp pháp có thể ảnh hưởng đến điều kiện công nhận quyền sử dụng đất và bồi thường. Cần xem xét hồ sơ, nguồn gốc và quá trình sử dụng thực tế.
• Đất nhận chuyển nhượng nhưng chưa đăng ký: Việc chưa hoàn tất đăng ký biến động không đồng nghĩa trong mọi trường hợp người nhận chuyển nhượng mất quyền được bồi thường. Cơ quan có thẩm quyền cần xem xét giấy tờ chuyển quyền và điều kiện theo Điều 95 Luật Đất đai 2024.

Trường hợp không được bồi thường về đất, người có tài sản gắn liền với đất vẫn cần được xem xét riêng theo quy định về bồi thường tài sản. Tuy nhiên, không phải mọi tài sản trên đất đều được bồi thường; việc xem xét phụ thuộc vào tính hợp pháp, thời điểm tạo lập và quy định tại Điều 102, Điều 105 Luật Đất đai 2024.

Xem thêm: Đền bù tiếng Anh là gì? Tìm hiểu thêm

3. Quy trình xác định và xử lý đất lưu không khi thu hồi

Khi Nhà nước thu hồi đất, việc xác định quyền được bồi thường cần dựa trên hồ sơ, nguồn gốc và hiện trạng sử dụng đất. Người có đất bị thu hồi có thể thực hiện các bước sau để kiểm tra và bảo vệ quyền lợi:

Bước 1: Kiểm tra, xác minh hiện trạng sử dụng đất

Người sử dụng đất cần rà soát Giấy chứng nhận, giấy tờ về nguồn gốc đất, bản đồ địa chính, hồ sơ kê khai và các tài liệu liên quan. Khi có thông báo thu hồi đất hoặc kiểm kê, cần đối chiếu diện tích, ranh giới thực tế với hồ sơ để xác định phần đất bị ảnh hưởng.

Bước 2: Đối chiếu căn cứ pháp lý và phương án bồi thường

Cơ quan thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư kiểm tra nguồn gốc, thời điểm sử dụng, tình trạng pháp lý và tài sản gắn liền với đất. Người sử dụng đất nên cung cấp đầy đủ giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất, quá trình sử dụng và tài sản hợp pháp để được xem xét trong phương án bồi thường.

Bước 3: Gửi ý kiến hoặc khiếu nại nếu không đồng ý

Nếu không đồng ý với kết quả kiểm kê hoặc phương án bồi thường, người có đất thu hồi có thể gửi ý kiến, đề nghị cơ quan có thẩm quyền kiểm tra lại. Trường hợp phát sinh quyết định hành chính ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp, người dân có thể khiếu nại hoặc khởi kiện theo quy định pháp luật. Thời hạn, cơ quan giải quyết và trình tự cụ thể phụ thuộc vào loại quyết định bị khiếu nại.

Xem thêm: Quy trình đền bù giải phóng mặt bằng hiện nay

4. Quyền lợi của người sử dụng đất lưu không khi bị thu hồi

Dù diện tích được gọi là “đất lưu không” không đủ điều kiện bồi thường về đất, người sử dụng vẫn có thể được xem xét các quyền lợi khác nếu đáp ứng điều kiện pháp luật.

Thứ nhất, người có tài sản gắn liền với đất có thể được bồi thường hoặc hỗ trợ theo quy định. Điều 102 Luật Đất đai 2024 quy định việc bồi thường đối với nhà ở, công trình xây dựng gắn liền với đất; việc xác định có được bồi thường hay không phụ thuộc vào loại tài sản, điều kiện tạo lập và tình trạng pháp lý. Tài sản xây dựng trái phép hoặc thuộc trường hợp không được bồi thường sẽ được xử lý theo quy định tương ứng.

Thứ hai, người sử dụng đất có thể được xem xét bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại nếu thuộc trường hợp quy định tại Điều 107 Luật Đất đai 2024 và đáp ứng điều kiện theo quy định. Khoản này khác với bồi thường về quyền sử dụng đất.

Thứ ba, nếu đất nằm trong hành lang bảo vệ an toàn công trình nhưng không bị thu hồi, người sử dụng đất có thể được bồi thường thiệt hại do hạn chế khả năng sử dụng đất và thiệt hại tài sản gắn liền với đất theo Điều 106 Luật Đất đai 2024, Điều 18 Nghị định 88/2024/NĐ-CP và quy định có liên quan.

Các khoản hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, chuyển đổi nghề nghiệp hoặc tái định cư chỉ được xem xét khi người sử dụng đất thuộc đối tượng và đáp ứng điều kiện cụ thể. Không thể mặc nhiên xác định người sử dụng đất lưu không được hỗ trợ hoặc được bố trí tái định cư chỉ vì đã sử dụng đất trong thời gian dài.

5. Câu hỏi thường gặp

Đất lưu không có giấy tờ nhưng sử dụng ổn định từ trước năm 1993 có được bồi thường không?

Có thể được xem xét, nhưng không phải cứ sử dụng ổn định trước năm 1993 là đương nhiên được bồi thường. Cơ quan có thẩm quyền cần xác định nguồn gốc, thời điểm sử dụng, tình trạng tranh chấp và điều kiện công nhận quyền sử dụng đất theo Luật Đất đai 2024. Nếu đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận hoặc thuộc trường hợp được bồi thường theo quy định thì người sử dụng đất có thể được xem xét bồi thường khi Nhà nước thu hồi.

Tài sản trên đất lưu không có được bồi thường khi thu hồi không?

Tài sản trên đất được xem xét bồi thường theo quy định riêng, không phụ thuộc hoàn toàn vào việc người sử dụng có được bồi thường về đất hay không. Tuy nhiên, tài sản phải đáp ứng điều kiện pháp luật, đặc biệt về tính hợp pháp và thời điểm tạo lập. Trường hợp nhà ở, công trình xây dựng vi phạm pháp luật hoặc thuộc diện không được bồi thường thì có thể không được nhận khoản bồi thường tương ứng.

Làm thế nào để khiếu nại quyết định không bồi thường đất lưu không?

Nếu không đồng ý với quyết định hoặc phương án bồi thường, người dân cần xác định rõ văn bản bị khiếu nại, nội dung chưa phù hợp và tài liệu chứng minh quyền lợi của mình. Đơn khiếu nại được gửi đến người hoặc cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo Luật Khiếu nại; người dân cũng có thể khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án có thẩm quyền nếu đáp ứng điều kiện luật định. Thời hiệu khiếu nại thông thường là 90 ngày kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định, hành vi hành chính, trừ trường hợp có trở ngại khách quan theo luật.

Đất lưu không có được đền bù hay không cần được xác định trên cơ sở nguồn gốc, hiện trạng và điều kiện pháp lý của từng diện tích đất. Người dân nên kiểm tra hồ sơ địa chính, giấy tờ sử dụng đất và phương án bồi thường trước khi đưa ra kết luận về quyền lợi của mình. Nếu bạn đang gặp vướng mắc liên quan đến vấn đề này, hãy liên hệ ACC Đắk Lắk để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm tư vấn và hỗ trợ giải quyết nhanh chóng, đúng pháp luật.