ACC ĐẮK LẮK

Với vị thế là một trong ba quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức của xuất khẩu gạo trong bối cảnh thị trường toàn cầu không ngừng biến động. Hãy cùng ACC Đắk Lắk tìm hiểu thêm thông ti qua bài viết sau đây.

1.  Tổng quan về ngành lúa gạo Việt Nam hiện nay

Việt Nam hiện là một trong những “cường quốc” xuất khẩu gạo, với sản lượng hàng năm đạt khoảng 26-28 triệu tấn, trong đó 6-9 triệu tấn được xuất khẩu. Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long – vựa lúa lớn nhất cả nước – đóng góp hơn 90% lượng gạo xuất khẩu. Năm 2024, ngành gạo Việt Nam ghi dấu ấn với kim ngạch xuất khẩu đạt gần 5,8 tỷ USD, tăng 23% so với năm trước, theo số liệu từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam. Điều này cho thấy tiềm năng to lớn của ngành, nhưng cũng đặt ra câu hỏi: cơ hội và thách thức của xuất khẩu gạo sẽ định hình tương lai ngành này như thế nào?

Ngành lúa gạo không chỉ mang lại nguồn ngoại tệ lớn mà còn góp phần cải thiện đời sống người nông dân, thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn và giảm nghèo. Tuy nhiên, để duy trì vị thế và phát triển bền vững, Việt Nam cần tận dụng tốt các cơ hội và vượt qua những thách thức đang hiện hữu.

2. Cơ hội và thách thức của xuất khẩu gạo tác động như thế nào?

Xuất khẩu gạo không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế mà còn chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố như biến đổi khí hậu, chính sách thương mại và cạnh tranh toàn cầu. Hãy cùng xem qua nội dung sau đây để hiểu rõ về cơ hội và thách thức của xuất khẩu gạo.

2.1. Cơ hội

Nhu cầu toàn cầu tăng cao:

• Một trong những cơ hội và thách thức của xuất khẩu gạo nổi bật nhất chính là nhu cầu lương thực ngày càng tăng trên thế giới. Với dân số toàn cầu vượt mốc 8 tỷ người, gạo – loại lương thực chính của hơn 50% dân số thế giới – trở thành mặt hàng thiết yếu không thể thiếu. Đặc biệt, các thị trường lớn như Philippines, Indonesia, Trung Quốc và châu Phi đang gia tăng nhập khẩu gạo để đảm bảo an ninh lương thực.
• Ví dụ, Philippines – thị trường tiêu thụ gạo Việt Nam lớn nhất – đã ký thỏa thuận dài hạn với Việt Nam, cam kết nhập khẩu 1,5-2 triệu tấn gạo mỗi năm trong 5 năm tới. Tương tự, Indonesia dự kiến nhập khẩu 3,6 triệu tấn gạo trong năm 2024 do sản lượng nội địa suy giảm vì hạn hán. Những yếu tố này mở ra cánh cửa rộng lớn cho gạo Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào thị trường quốc tế.

Lợi thế từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA):

• Các hiệp định thương mại tự do như EVFTA (Việt Nam – EU) hay UKVFTA (Việt Nam – Anh) mang lại cơ hội và thách thức của xuất khẩu gạo rõ rệt. Với EVFTA, EU cam kết giảm thuế suất về 0% cho nhiều dòng sản phẩm gạo sau 3-7 năm, đồng thời bảo hộ 39 chỉ dẫn địa lý của Việt Nam như gạo Hải Hậu, gạo ST25. Điều này không chỉ giúp gạo Việt Nam tiếp cận thị trường cao cấp mà còn nâng cao giá trị thương hiệu.
• Ngoài ra, việc Ấn Độ – nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới – áp dụng lệnh cấm xuất khẩu gạo trắng và gạo tấm từ năm 2023 đã tạo khoảng trống lớn trên thị trường. Việt Nam, với khả năng cung ứng linh hoạt và giá cả cạnh tranh, đã nhanh chóng tận dụng cơ hội này để gia tăng thị phần, đặc biệt tại các nước Đông Nam Á và châu Âu.

Chuyển đổi sang gạo chất lượng cao: Xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang chuyển dịch từ gạo giá rẻ sang gạo chất lượng cao, gạo hữu cơ và gạo đặc sản. Đây là một cơ hội và thách thức của xuất khẩu gạo mà Việt Nam có thể khai thác. Các giống gạo thơm như ST25 – từng đoạt giải “Gạo ngon nhất thế giới” – hay gạo Japonica đang được ưa chuộng tại các thị trường khó tính như Nhật Bản, châu Âu và Mỹ. Giá xuất khẩu gạo cao cấp có thể đạt 800 USD/tấn, cao hơn đáng kể so với gạo thường (khoảng 450-500 USD/tấn), mang lại giá trị gia tăng lớn cho doanh nghiệp và nông dân.

>>>Xem thêm: Thông tin Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Nông sản Vạn Xuân tại đây.

2.3. Thách thức 

Biến đổi khí hậu và suy giảm diện tích canh tác:

• Cơ hội và thách thức của xuất khẩu gạo không thể bỏ qua tác động của biến đổi khí hậu. Hiện tượng El Nino, hạn hán, xâm nhập mặn và nước biển dâng đang đe dọa nghiêm trọng đến vùng Đồng bằng sông Cửu Long – nơi sản xuất hơn 50% sản lượng lúa gạo cả nước. Theo các chuyên gia, nếu không có giải pháp ứng phó kịp thời, diện tích đất canh tác có thể giảm đáng kể trong vài thập kỷ tới, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung gạo xuất khẩu.
• Ngoài ra, đất đai tại nhiều khu vực đang bị bạc màu do canh tác thâm canh quá mức và lạm dụng phân bón hóa học. Điều này không chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng đến chất lượng gạo, khiến Việt Nam gặp khó khăn trong việc đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường cao cấp.

Cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia xuất khẩu khác:

• Thị trường gạo toàn cầu ngày càng cạnh tranh khi các quốc gia như Thái Lan, Campuchia và Ấn Độ không ngừng cải thiện chất lượng và giá cả. Thái Lan nổi bật với gạo thơm Hom Mali, trong khi Campuchia đang chiếm lĩnh phân khúc gạo cao cấp tại châu Âu. Khi Ấn Độ nới lỏng lệnh cấm xuất khẩu vào cuối năm 2024, áp lực cạnh tranh sẽ càng gia tăng, đẩy giá gạo Việt Nam xuống mức thấp hơn (hiện chỉ khoảng 499 USD/tấn so với 550-600 USD/tấn của Thái Lan).
• Cơ hội và thách thức của xuất khẩu gạo ở đây nằm ở việc Việt Nam phải tìm cách nâng cao giá trị sản phẩm và xây dựng thương hiệu mạnh mẽ hơn để tránh rơi vào cuộc chiến giá rẻ.

Chi phí vận chuyển và yêu cầu chất lượng thị trường: Chi phí logistics tăng cao do xung đột địa chính trị (như căng thẳng Nga-Ukraine hay khủng hoảng Biển Đỏ) là một cơ hội và thách thức của xuất khẩu gạo không thể xem nhẹ. Theo MXV, chi phí vận chuyển quốc tế đã tăng 50% trong vài năm qua, làm giảm lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu. Đồng thời, các thị trường khó tính như EU, Mỹ và Nhật Bản đặt ra yêu cầu khắt khe về an toàn thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và truy xuất nguồn gốc, đòi hỏi Việt Nam phải đầu tư mạnh vào công nghệ chế biến và bảo quản.

3. Cơ hội và thách thức của xuất khẩu gạo tác động đến kinh tế và người nông dân

Tác động kinh tế:

• Cơ hội và thách thức của xuất khẩu gạo ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế Việt Nam. Khi tận dụng tốt cơ hội, kim ngạch xuất khẩu tăng giúp cải thiện cán cân thương mại, gia tăng nguồn thu ngoại tệ và thúc đẩy đầu tư vào cơ sở hạ tầng nông nghiệp. Ngược lại, nếu không vượt qua được thách thức, Việt Nam có nguy cơ mất thị phần, giảm sức cạnh tranh và phụ thuộc vào các thị trường truyền thống giá thấp như Philippines, Trung Quốc.
• Năm 2024, giá gạo xuất khẩu bình quân tăng 16,7% so với năm 2023, cho thấy xu hướng tích cực. Tuy nhiên, sự sụt giảm giá ở một số phân khúc (như gạo 25% tấm chỉ còn 454 USD/tấn) phản ánh áp lực cạnh tranh và biến động nguồn cung, đòi hỏi chiến lược điều chỉnh linh hoạt từ chính phủ và doanh nghiệp.

Tác động đến người nông dân:

• Với hơn 70% dân số Việt Nam sống ở khu vực nông thôn, cơ hội và thách thức của xuất khẩu gạo có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống người nông dân. Khi xuất khẩu tăng trưởng, giá lúa gạo nội địa được cải thiện, giúp nông dân có thu nhập ổn định hơn. Tuy nhiên, sự bất ổn của thị trường và chi phí sản xuất cao (phân bón, thuốc trừ sâu) khiến nhiều hộ nông dân rơi vào cảnh “được mùa mất giá”.
• Để tận dụng cơ hội, cần tăng cường liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp thông qua mô hình hợp đồng bao tiêu, đảm bảo chia sẻ lợi ích công bằng và giảm rủi ro cho người sản xuất.

>>>Xem thêm: Thông tin Công ty Xuất khẩu Nông sản lớn nhất Việt Nam tại đây.

4. Giải pháp tối ưu hóa cơ hội và vượt qua thách thức của xuất khẩu gạo

Để phát huy tối đa cơ hội và thách thức của xuất khẩu gạo, Việt Nam cần triển khai đồng bộ các giải pháp sau:

• Đầu tư vào công nghệ và giống lúa chất lượng cao: Ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất, chế biến và bảo quản để nâng cao năng suất, chất lượng gạo, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
• Xây dựng thương hiệu gạo Việt: Đẩy mạnh quảng bá các thương hiệu gạo nổi tiếng như ST25, đồng thời bảo vệ chỉ dẫn địa lý để tăng giá trị sản phẩm.
• Đa dạng hóa thị trường: Bên cạnh các thị trường truyền thống, cần khai thác các thị trường tiềm năng như Canada, Úc và Trung Đông.
• Ứng phó biến đổi khí hậu: Xây dựng hệ thống thủy lợi hiện đại, chuyển đổi sang canh tác bền vững để giảm thiểu tác động của thiên tai và bảo vệ môi trường.

Cơ hội và thách thức của xuất khẩu gạo đang song hành cùng ngành lúa gạo Việt Nam trên hành trình phát triển. Với vị thế là một trong những nhà xuất khẩu hàng đầu thế giới, Việt Nam có tiềm năng lớn để vươn xa, nhưng cũng đối mặt với không ít rào cản cần vượt qua. Đồng hành cùng ACC Đắk Lắk để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích.