ACC ĐẮK LẮK

Nhật Bản là một trong những thị trường nhập khẩu thủy sản lớn nhất thế giới với tiêu chuẩn an toàn thực phẩm khắt khe. Để đưa sản phẩm vào thị trường này, doanh nghiệp cần tuân thủ quy trình và thủ tục xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản một cách chặt chẽ. Bài viết dưới đây ACC Đắk Lắk sẽ hướng dẫn chi tiết giúp bạn hiểu rõ về quy trình và thủ tục xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản theo quy định mới nhất.

1. Tổng quan về thị trường thủy sản Nhật Bản

Nhật Bản là một trong những thị trường tiêu thụ thủy sản lớn nhất thế giới với nhu cầu ổn định và tiêu chuẩn khắt khe. Doanh nghiệp Việt Nam muốn xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản cần hiểu rõ xu hướng tiêu dùng cũng như tiềm năng của từng loại sản phẩm.

1.1. Nhu cầu và xu hướng tiêu thụ thủy sản tại Nhật Bản

Nhật Bản có truyền thống tiêu thụ thủy sản lâu đời, đặc biệt trong các món ăn như sushi, sashimi và các món hải sản chế biến. Để thâm nhập thị trường này, doanh nghiệp cần nắm bắt các xu hướng tiêu dùng quan trọng:

• Nhật Bản đứng trong top các quốc gia tiêu thụ thủy sản hàng đầu thế giới, đặc biệt là hải sản tươi sống và đông lạnh.
• Người Nhật rất khắt khe với nguồn gốc và chất lượng sản phẩm. Thủy sản phải đảm bảo tươi ngon, không chứa dư lượng kháng sinh hay kim loại nặng.
• Cùng với lối sống hiện đại, nhu cầu về thủy sản chế biến sẵn, sản phẩm đóng gói tiện lợi và đông lạnh đang tăng nhanh.
• Dân số già hóa khiến người tiêu dùng Nhật Bản quan tâm nhiều hơn đến thực phẩm sạch, an toàn và có chứng nhận chất lượng.
• Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA) giúp giảm thuế nhập khẩu, tạo cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam mở rộng xuất khẩu.

Nhìn chung, Nhật Bản là thị trường tiềm năng nhưng có những yêu cầu khắt khe. Doanh nghiệp cần tuân thủ quy chuẩn an toàn thực phẩm và cải thiện chất lượng sản phẩm để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng.

1.2. Những loại thủy sản Việt Nam có tiềm năng tại Nhật Bản

Không phải tất cả các loại thủy sản đều có cơ hội xuất khẩu sang Nhật Bản, nhưng Việt Nam sở hữu nhiều sản phẩm phù hợp với nhu cầu của thị trường này. Một số mặt hàng có lợi thế lớn gồm:

• Tôm sú, tôm thẻ: Đây là hai loại tôm được tiêu thụ nhiều tại Nhật Bản. Tôm nuôi sinh thái, tôm bóc vỏ đông lạnh có nhu cầu cao trong các nhà hàng và siêu thị.
• Cá tra, cá basa: Cá tra phi lê đông lạnh ngày càng phổ biến, đặc biệt là trong các chuỗi nhà hàng Nhật Bản.
• Mực, bạch tuộc: Nhật Bản nhập khẩu lượng lớn mực, bạch tuộc để chế biến các món như sushi, sashimi, takoyaki.
• Cá ngừ đại dương: Loại cá này chủ yếu phục vụ nhu cầu làm sashimi, yêu cầu bảo quản ở nhiệt độ thấp để giữ chất lượng.

Việt Nam có lợi thế nguồn nguyên liệu dồi dào, chi phí cạnh tranh, nhưng để tận dụng tốt cơ hội xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản, doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ chế biến và đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm khắt khe của thị trường này.

2. Quy trình và thủ tục xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản

Nhật Bản có những quy định rất nghiêm ngặt đối với thủy sản nhập khẩu nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Do đó, doanh nghiệp xuất khẩu cần tuân thủ đầy đủ các yêu cầu về hạn ngạch, kiểm dịch và thủ tục hải quan để hàng hóa có thể thông quan thuận lợi.

2.1. Tuân thủ các biện pháp hạn chế nhập khẩu

Nhật Bản áp dụng một số biện pháp kiểm soát nhập khẩu để quản lý nguồn cung và đảm bảo chất lượng thủy sản nhập khẩu. Doanh nghiệp cần nắm rõ các quy định quan trọng sau:

• Hạn ngạch nhập khẩu: Một số loại thủy sản có thể bị giới hạn về số lượng nhập khẩu trong một khoảng thời gian nhất định. Điều này giúp Nhật Bản kiểm soát thị trường nội địa và bảo vệ ngành thủy sản trong nước.
• Phê duyệt nhập khẩu: Trước khi xuất khẩu, doanh nghiệp cần đảm bảo sản phẩm nằm trong danh mục hàng hóa được phép nhập khẩu vào Nhật Bản. Một số sản phẩm có thể yêu cầu giấy phép hoặc chứng nhận đặc biệt.
• Xác nhận nhập khẩu trước khi xuất khẩu: Một số mặt hàng có thể yêu cầu xác nhận trước từ phía Nhật Bản. Doanh nghiệp cần liên hệ với đối tác nhập khẩu để làm rõ quy trình và hoàn tất thủ tục cần thiết trước khi xuất hàng.

Việc tuân thủ các biện pháp hạn chế nhập khẩu không chỉ giúp doanh nghiệp tránh rủi ro bị từ chối hàng hóa mà còn đảm bảo quá trình xuất khẩu diễn ra thuận lợi.

2.2. Kiểm dịch và vệ sinh an toàn thực phẩm

Nhật Bản là một trong những thị trường có tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm khắt khe nhất thế giới. Doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản cần đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về kiểm dịch và an toàn thực phẩm để tránh bị trả hàng hoặc cấm nhập khẩu.

– Quy trình đăng ký và kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm:

• Thủy sản xuất khẩu sang Nhật Bản phải được kiểm tra kỹ lưỡng về dư lượng kháng sinh, kim loại nặng và các chất độc hại khác.
• Doanh nghiệp cần đăng ký với cơ quan chức năng tại Nhật Bản để được phê duyệt về an toàn thực phẩm.
• Các lô hàng xuất khẩu có thể bị lấy mẫu kiểm tra ngẫu nhiên tại cảng nhập khẩu. Nếu không đạt tiêu chuẩn, toàn bộ lô hàng có thể bị từ chối.

– Xử lý khi phát hiện vấn đề về an toàn thực phẩm:

• Nếu sản phẩm không đạt yêu cầu, doanh nghiệp có thể phải thực hiện các biện pháp khắc phục như tiêu hủy hoặc tái xuất.
• Trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng, doanh nghiệp có thể bị đưa vào danh sách kiểm soát đặc biệt, gây ảnh hưởng lớn đến việc xuất khẩu sau này.
• Để tránh rủi ro, doanh nghiệp cần kiểm soát chặt chẽ chất lượng ngay từ khâu nuôi trồng, thu mua và chế biến.

Kiểm dịch và an toàn thực phẩm là yếu tố quyết định đến khả năng xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản. Vì vậy, doanh nghiệp cần đầu tư vào hệ thống quản lý chất lượng và tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm quốc tế.

2.3. Thủ tục hải quan và thông quan nhập khẩu

Thủ tục hải quan là bước quan trọng để hàng hóa có thể chính thức được nhập khẩu vào Nhật Bản. Doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ giấy tờ và tuân thủ đúng quy trình để tránh chậm trễ hoặc phát sinh chi phí không mong muốn.

– Chuẩn bị hồ sơ và tài liệu cần thiết:

• Hợp đồng thương mại, hóa đơn, danh sách đóng gói (Packing List).
• Chứng nhận kiểm dịch và chứng nhận an toàn thực phẩm do cơ quan có thẩm quyền cấp.
• Giấy phép nhập khẩu (nếu sản phẩm thuộc danh mục kiểm soát đặc biệt).
• Chứng nhận nguồn gốc xuất xứ (C/O) để hưởng ưu đãi thuế quan theo các hiệp định thương mại.

– Quy trình khai báo và thông quan hàng hóa:

• Doanh nghiệp nộp hồ sơ hải quan và khai báo trên hệ thống thông quan điện tử của Nhật Bản.
• Hải quan Nhật Bản sẽ kiểm tra hồ sơ, có thể yêu cầu kiểm tra thực tế hàng hóa nếu cần.
• Nếu hàng hóa đạt tiêu chuẩn, doanh nghiệp sẽ nhận được quyết định thông quan và có thể đưa hàng vào thị trường.

Việc nắm rõ và thực hiện đúng thủ tục hải quan giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, giảm thiểu chi phí phát sinh và đảm bảo hàng hóa được nhập khẩu một cách thuận lợi.

>>> Xem thêm bài viết Dịch vụ xin giấy phép xuất khẩu tại Đắk Lắk tại đây 

3. Yêu cầu về ghi nhãn và đóng gói sản phẩm

Ghi nhãn và đóng gói là những yếu tố quan trọng khi xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản. Việc tuân thủ đầy đủ quy định về nhãn mác không chỉ giúp hàng hóa được chấp nhận dễ dàng mà còn tạo niềm tin với người tiêu dùng. Bên cạnh đó, tiêu chuẩn đóng gói cũng ảnh hưởng lớn đến chất lượng sản phẩm trong suốt quá trình vận chuyển.

3.1. Thông tin bắt buộc trên nhãn sản phẩm

Nhật Bản có những quy định rất nghiêm ngặt về ghi nhãn thực phẩm nhập khẩu, đặc biệt là đối với các sản phẩm thủy sản. Doanh nghiệp cần đảm bảo nhãn sản phẩm chứa đầy đủ các thông tin bắt buộc sau:

• Tên sản phẩm.
• Thành phần.
• Khối lượng tịnh.
• Ngày sản xuất và hạn sử dụng.
• Hướng dẫn bảo quản.
• Xuất xứ sản phẩm.
• Tên và địa chỉ nhà sản xuất/xuất khẩu.
• Mã vạch và số lô hàng.
• Cảnh báo dị ứng (nếu có).

Ngoài các thông tin bắt buộc, doanh nghiệp có thể bổ sung thêm các yếu tố như chứng nhận an toàn thực phẩm, chứng nhận hữu cơ (nếu có) để tăng độ tin cậy cho sản phẩm. Việc ghi nhãn chính xác, rõ ràng không chỉ giúp hàng hóa đáp ứng quy định pháp lý mà còn tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường Nhật Bản.

3.2. Tiêu chuẩn đóng gói 

Bên cạnh yêu cầu về ghi nhãn, việc đóng gói đúng tiêu chuẩn cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản. Để đảm bảo sản phẩm giữ được chất lượng tốt nhất trong quá trình vận chuyển, doanh nghiệp cần tuân thủ các tiêu chuẩn đóng gói sau:

– Chất liệu bao bì:

• Sử dụng vật liệu an toàn, không gây ảnh hưởng đến chất lượng thực phẩm.
• Đối với sản phẩm đông lạnh, cần dùng túi nhựa chuyên dụng hoặc hộp nhựa có khả năng chịu nhiệt độ thấp
• Đối với sản phẩm đóng hộp hoặc hút chân không, cần đảm bảo lớp bao bì bên ngoài đủ chắc chắn để tránh hư hỏng trong quá trình vận chuyển.

– Quy cách đóng gói:

• Sản phẩm phải được đóng gói kín, tránh rò rỉ hoặc tiếp xúc với không khí.
• Đối với thủy sản tươi sống hoặc đông lạnh, cần sử dụng thùng cách nhiệt và bổ sung đá khô hoặc gel giữ lạnh để đảm bảo nhiệt độ bảo quản ổn định.
• Đối với hàng xuất khẩu số lượng lớn, nên sử dụng pallet để bảo quản và vận chuyển dễ dàng hơn.

– Yêu cầu về nhãn phụ trên bao bì lớn:

• Nếu sản phẩm được đóng gói theo lô lớn, cần có nhãn phụ trên bao bì ngoài để giúp hải quan và đối tác nhập khẩu dễ dàng nhận diện sản phẩm.
• Nhãn phụ cần có thông tin như mã lô hàng, hướng dẫn bảo quản, cảnh báo xử lý khi bao bì bị rách/hư hỏng.

– Kiểm tra và thử nghiệm độ bền bao bì:

• Doanh nghiệp nên kiểm tra khả năng chịu lực của bao bì để tránh tình trạng vỡ hộp, rách túi trong quá trình vận chuyển.
• Nếu xuất khẩu bằng đường biển, cần tính toán đến yếu tố độ ẩm và thời gian vận chuyển dài để chọn loại bao bì phù hợp.

Việc tuân thủ các tiêu chuẩn về ghi nhãn và đóng gói không chỉ giúp hàng hóa thông quan thuận lợi mà còn nâng cao uy tín của doanh nghiệp trên thị trường Nhật Bản. Do đó, các doanh nghiệp xuất khẩu cần đặc biệt chú trọng vào khâu này để đảm bảo sản phẩm đến tay người tiêu dùng trong tình trạng tốt nhất.

4. Thuế quan và thuế nhập khẩu khi xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản

Khi xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản, doanh nghiệp cần tuân thủ các quy định về thuế quan và thuế nhập khẩu do chính phủ Nhật Bản áp dụng. Cụ thể:

• Thuế nhập khẩu: Nhật Bản áp dụng mức thuế suất khác nhau đối với từng loại thủy sản. Một số mặt hàng có thể được hưởng thuế suất ưu đãi hoặc miễn thuế theo các hiệp định thương mại song phương và đa phương, chẳng hạn như Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA) và Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).
• Quy tắc xuất xứ: Để hưởng ưu đãi thuế quan, hàng hóa phải đáp ứng các quy tắc xuất xứ theo quy định của hiệp định liên quan, đảm bảo tỷ lệ nội địa hóa theo yêu cầu.
• Các loại thuế và phí khác: Ngoài thuế nhập khẩu, doanh nghiệp cần lưu ý đến thuế giá trị gia tăng (VAT) và các khoản phí hải quan có thể phát sinh trong quá trình nhập khẩu vào Nhật Bản.

Do chính sách thuế có thể thay đổi, doanh nghiệp nên cập nhật thông tin mới nhất từ cơ quan hải quan Nhật Bản hoặc tham khảo tư vấn từ chuyên gia để đảm bảo tuân thủ đúng quy định.

5. Tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm cần tuân thủ

Nhật Bản áp dụng nhiều tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng và an toàn thực phẩm đối với thủy sản nhập khẩu. Một số yêu cầu quan trọng gồm:

– Giới hạn dư lượng kháng sinh và hóa chất:

• Nhật Bản kiểm tra nghiêm ngặt dư lượng kháng sinh, kim loại nặng và hóa chất bảo quản trong thủy sản nhập khẩu.
• Một số hoạt chất bị cấm tuyệt đối như Chloramphenicol, Nitrofurans, Malachite Green…
• Doanh nghiệp cần kiểm soát tốt nguồn nguyên liệu và quy trình chế biến để tránh vi phạm.

– Tiêu chuẩn về vi sinh vật gây hại:

• Sản phẩm không được chứa vi khuẩn gây hại như Salmonella, Vibrio, E. coli vượt mức quy định.
• Đặc biệt, Nhật Bản rất nghiêm ngặt về vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus trên thủy sản sống và đông lạnh.

– Chỉ tiêu cảm quan và độ tươi sống:

• Thủy sản xuất khẩu sang Nhật Bản cần đảm bảo màu sắc, mùi vị và kết cấu đạt tiêu chuẩn.
• Các sản phẩm đông lạnh phải duy trì nhiệt độ thích hợp (-18°C hoặc thấp hơn) để giữ nguyên chất lượng.

– Bao bì và ghi nhãn theo tiêu chuẩn Nhật Bản:

• Nhãn sản phẩm phải có đầy đủ thông tin như thành phần, hạn sử dụng, hướng dẫn bảo quản, xuất xứ…
• Bao bì phải đảm bảo chống thấm nước, chịu lực tốt để bảo vệ sản phẩm trong quá trình vận chuyển.

Việc tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn và chứng nhận trên không chỉ giúp doanh nghiệp xuất khẩu thuận lợi mà còn xây dựng uy tín bền vững trên thị trường Nhật Bản.

>>> Xem thêm bài viết Dịch vụ kiểm nghiệm thực phẩm tại Đắk Lắk tại đây 

6. Câu hỏi thường gặp 

Doanh nghiệp Việt Nam có cần đăng ký với cơ quan Nhật Bản trước khi xuất khẩu không?

Có. Doanh nghiệp phải đăng ký với Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản (MHLW) để được phép xuất khẩu thủy sản vào Nhật Bản.

Doanh nghiệp có được miễn kiểm tra thực phẩm tại cảng nhập khẩu Nhật Bản không?

Không. Hầu hết các lô hàng đều bị kiểm tra ngẫu nhiên, đặc biệt là những mặt hàng có nguy cơ cao về an toàn thực phẩm.

Nếu thiếu chứng nhận xuất xứ (C/O), lô hàng có được thông quan không?

Không. Thiếu C/O, lô hàng vẫn có thể nhập khẩu nhưng sẽ bị áp dụng thuế suất thông thường, không được hưởng ưu đãi thuế quan.

Xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản là cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam nhưng cũng đi kèm với những yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng và an toàn thực phẩm. Hy vọng bài viết do ACC Đắk Lắk cung cấp sẽ giúp bạn có cái nhìn tổng quan và chuẩn bị tốt nhất để đưa sản phẩm vào thị trường Nhật Bản một cách hiệu quả.